Bilgi MerkeziDöviz & BorsaEkonomi Sözlüğü

Borsada teminat tamamlama çağrısı (Margin Call) nedir? Teminat tamamlanmazsa ne olur?

Vadeli piyasaların (VİOP) en önemli kurallarından birisi kuşkusuz teminat tamamlama çağrısı ya da İngilizce tabiriyle Margin Call’dır. Peki, Borsada teminat tamamlama çağrısı (Margin Call) nedir? Teminat tamamlanmazsa ne olur? İşte yanıtlar.

Borsada vadeli işlemlerde işlem yapmayı düşünenlerin öğrenmesi gereken konu teminat tamamlama çağrısıdır (Margin Call). Teminat tamamlama çağrısı ihmal edilirse çok büyük zararlarla karşı karşıya kalınabilir. Zira VİOP’ta işler spot piyasaya oranla farklı işler. Spot piyasa dediğimiz piyasa hepimizin hisse ve bir ürünü direk parasını ödeyerek değiş tokuşun anında gerçekleştiği piyasalardır. Ancak vadeli piyasalarda değiş tokuş isminden de anlaşılacağı üzere belirlenen vadede gerçekleşir. Diğer yandan spot piyasa ile vadeli piyasalar arasındaki en önemli fark ise kaldıraç sistemidir. Kaldıraç sistemi sayesinde yatırımcılar daha az sermayeyle daha büyük hacimli pozisyonlar açabilmektedir. Ancak bu kulağa ilk başta iyi gibi gelse de işler ters gittiğinde büyük zararlara yol açabilmektedir.

Borsada teminat tamamlama çağrısı (Margin Call) nedir?

Buraya kadar biraz olayları canlandırdığımıza göre gel gelelim teminat tamamlama (margin call) çağrısına. Vadeli piyasalarda spot piyasadan farklı olarak lot yerine (hisse adeti) kontrat sistemi kullanılır. 1 kontrat genellikle 100 lotu yani 100 adet hisseyi içinde barındırır. Eğer vadeli piyasada bir şirketin 1 kontratını aldığınızda aslında 100 adet hisse senedini almış olursunuz.

Diğer yandan örneğin hissenin fiyatı 1 lira olsun spot piyasada 100 adet hisseye sahip olmak için 100 lira vermeniz gerekirken vadeli piyasada buna düzenleyici kuruluş tarafında belirlenen başlangıç teminatını yatırarak sahip olabilirsiniz. Aşağıda örnek olarak bir başlangıç teminatı tablosu izceleyerek fikir sahibi olabilirsiniz.

ENDEKS VADELİ İŞLEM  SÖZLEŞMELERİ
Kontrat Adı Sözleşme Büyüklüğü İşlem Saatleri Uzlaşma Şekli Başlangıç Teminatı
BIST30 BIST 30 Endeksi*10 09:30 – 18:15 / 19:00 – 23:00 Nakdi 2870 TL
X10XB BIST Banka Dışı Likit 10 Endeksi*10 09:30 – 18:15 / 19:00 – 23:00 Nakdi 4900 TL
XLBNK BIST Likit Banka Endeksi*10 09:30 – 18:15 / 19:00 – 23:00 Nakdi 2950 TL
DÖVİZ VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ
Kontrat Adı Sözleşme Büyüklüğü İşlem Saatleri Uzlaşma Şekli Başlangıç Teminatı
USDTRY 1000 USD 09:30 – 18:15 Nakdi 1650 TL
EURTRY 1000 EUR 09:30 – 18:15 Nakdi 1750 TL
CNHTRY 10000 CNH 09:30 – 18:15 Nakdi 2550 TL
RUBTRY 100000 RUB 09:30 – 18:15 Nakdi 2990 TL
EURUSD 1000 EUR 09:30 – 18:15 Nakdi 30 USD
GBPUSD 1000 GBP 09:30 – 18:15 Nakdi 45 USD
KIYMETLİ MADEN VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ
Kontrat Adı Sözleşme Büyüklüğü İşlem Saatleri Uzlaşma Şekli Başlangıç Teminatı
XAUTRY 1 Gram 09:30 – 18:15 Nakdi 140 TL
XAUUSD 1 Ons 09:30 – 18:15 / 19:00 – 23:00 Nakdi 125 USD
XAGUSD 10 Ons 09:30 – 18:15 / 19:00 – 23:00 Nakdi 35 USD
XPDUSD 1 Ons 09:30 – 18:15 / 19:00 – 23:00 Nakdi 465 USD
XPTUSD 1 Ons 09:30 – 18:15 / 19:00 – 23:00 Nakdi 105 USD
PAY VADELİ İŞLEM SÖZLEŞMELERİ
Kontrat Adı Sözleşme Büyüklüğü* İşlem Saatleri Uzlaşma Şekli Başlangıç Teminatı
AEFES 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 515 TL
AKBNK 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 145 TL
ALKIM 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 410 TL
ARCLK 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 1050 TL
ASELS 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 470 TL
BIMAS 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 1130 TL
CCOLA 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 1755 TL
DOHOL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 65 TL
ECILC 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 180 TL
EKGYO 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 45 TL
ENJSA 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 260 TL
EREGL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 535  TL
FROTO 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 6115 TL
GARAN 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 255 TL
GUBRF 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 1495 TL
HALKB 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 95 TL
HEKTS 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 375 TL
ISCTR 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 180 TL
ISFIN 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 120 TL
ISGYO 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 225 TL
KARSN 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 105 TL
KCHOL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 580 TL
KOZAA 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 705 TL
KOZAL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 3070 TL
KRDMD 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 280 TL
MGROS 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 840 TL
ODAS 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 45 TL
OYAKC 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 205 TL
PGSUS 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 2390 TL
PETKM 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 175  TL
SAHOL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 355 TL
SASA 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 905 TL
SISE 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 305 TL
SKBNK 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 20 TL
SOKM 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 245 TL
TAVHL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 720 TL
TCELL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 295 TL
THYAO 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 730 TL
TKFEN 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 320 TL
TOASO 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 1330 TL
TRGYO 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 135 TL
TSKB 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 30 TL
TTKOM 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 205 TL
TUPRS 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 4380 TL
TURSG 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 120 TL
ULKER 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 275 TL
VAKBN 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 75 TL
VESTL 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 605 TL
YKBNK 100 Pay 09:30 – 18:10 Fiziki 80 TL

Diyelim ki Garanti Bankası’nın başlangıç teminatı 10 lira olarak belirlenmiş olsun (hesaplaması kolay olması için bu miktar seçilmiştir). Garanti Bankası’nın hisse fiyatı da 1 lira olsun. Biz 10 lira başlangıç teminatı yatırarak Garanti Bankası’nın 1 kontrat ya da diğer adıyla sözleşmesine sahip oluruz. Ayrıca spot piyasada 100 lira vererek sahip olacağımız 100 adet Garanti Bankası hissesine 10 lira vererek sahip olmuş olduk. Yani 1/10 kaldıraç kullanmış olduk.

Bu başta kulağa çok güzel gelebilir ancak artık kar ve zararlarımız 10 lira üzerinden değil 100 lira üzerinden hesap edilecek. Eğer Garanti Bankası’nın hissesini spot piyasadan almış olsak ve Garanti Bankası yüzde 10 değer kaybetse zararımız 1 lira olacaktı (10 lira ile işlem açtığımızda varsayımı altında). Ancak vadeli piyasada 10 lira teminat gösterip 100 liralık pozisyon açtığımız için artık 1 değil 10 lira zarar etmiş olacağız. Yani tüm paramızı kaybetmiş olduk. Hissenin değer kazanmasında ise tam tersi durum gerçekleşecektir uzatmamak adına orayı atlıyorum.

Vadeli piyasaların spot piyasadan bir başka farkı da spot piyasada kar veya zara hiise satılmadığı sürece kâğıt üzerinde kalırken (zararda olan hisseyi satmayıp bekleyip ilerde fiyatı arttığında sattığınızda kar etmiş veya zararı kurtarmış olabilirsiniz) vadeli piyasada kar ve zarar gün sonu uzlaşma fiyatı sonrası hesaba geçer.

10 lira teminat göstererek pozisyon açtınız ve gün sonu uzlaşma fiyatında 3 lira zarar ettiğinizde bu zarar hesabınıza anında yansır. Burada küçük bir ayrıntı olaya giriyor. 3 lira zarar ettiniz ve bakiyeniz 7 lira oldu ancak siz 1 kontrat için 10 lira teminat göstermiştiniz. Eğer hesabınıza 3 lira eklemezseniz pozisyonunuzu devam ettiremezsiniz.

Teminat tamamlanmazsa ne olur?

İşte teminat tamamlama çağrısı (margin call) burada devreye giriyor. Borsa bakiyeniz başlangıç teminatının altına düşer size bir sonraki işlem günü saat 14.30’a (bu süre değişiklik gösterebilir) kadar süre tanır ve teminatınızı tamamlamanızı ister. Bu çağrıya ise teminat tamamlama çağrısı (margin call) olarak adlandırılır.

Öte yandan film severler için teminat tamamla ile ilgili olarak 2011 yılında çekilmiş olan Oyunun Sonu (Margin Call)  filmini izlemenizi tavsiye ederiz.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

Başa dön tuşu